
การเดินทัพอันยาวไกล 25,000 ลี้ ไม่ใช่แค่เส้นทาง แต่เป็นคำตอบจากคำถามที่ว่า “เมื่อสถานการณ์ที่ยากลำบากสุด ๆ เกิดขึ้น ทำไมมนุษย์ยังก้าวเดินต่อไปได้?”
ผู้เขียนดร.กฤตติกา เศวตอมรกุล ที่ปรึกษาทรงคุณวุฒิประจำคณะกรรมาธิการการที่ดิน ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สภาผู้แทนราษฎร - รองคณบดีคณะรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์
ตลอด 90 ปีที่ผ่านมา คำถามที่ว่า “เมื่อสถานการณ์ที่ยากลำบากสุด ๆ เกิดขึ้น ทำไมมนุษย์ยังก้าวเดินต่อไปได้?” ถูกถามและตอบซ้ำแล้วซ้ำเล่าทั้งจากผู้คนนานาประเทศและเชื้อชาติ ทุกประเทศล้วนมี "เส้นทางการเดินทัพทางไกล" ของตน บางประเทศก้าวผ่านสมรภูมิอันสิ้นหวัง บางประเทศฝ่าฟันสู้กับความยากจน บางประเทศค้นหาทางของตนในห้วงเปลี่ยนผ่าน ทางต่างกัน ทุกข์ต่างกัน แต่ละคนต่างต้องสู้ ต้องยืนหยัด ซึ่งการเลือกเส้นทาง และการออกเดินย่อมก่อเกิดภาพสะท้อนใจร่วมกันเสมอ
ดิฉันเข้าใจว่า เส้นทางการเดินทัพทางไกลของจีนเมื่อ 90 ปีก่อนมิใช่เพียงการเคลื่อนกำลังทหารจากพื้นที่หนึ่งไปสู่อีกพื้นที่หนึ่ง แต่เป็นเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ที่สะท้อนถึงความอดทน การเสียสละ และความมุ่งมั่นในการต่อสู้ท่ามกลางวิกฤต แม้ต้องเผชิญกับความหิวโหย ภูมิประเทศที่ทุรกันดาร การสูญเสียกำลังพล และความไม่แน่นอนของอนาคต แต่ยังคงยืนหยัดรักษาเป้าหมายและอุดมการณ์ร่วมกันไว้
สิ่งสำคัญของการเดินทัพทางไกลจึงมิใช่เพียงการเดินทางให้ถึงจุดหมาย แต่คือการรักษาความเชื่อมั่นและพลังของผู้คนในวันที่สถานการณ์ยากลำบากที่สุด เหตุการณ์นี้แสดงให้เห็นว่า แม้จะเสียเปรียบด้านกำลังและทรัพยากร แต่หากมีความมุ่งมั่น การปรับตัว และความร่วมมือ ก็ยังสามารถเปลี่ยนสถานการณ์ที่ดูเหมือนสิ้นหวังให้กลายเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงได้
ในมุมมองของดิฉัน การเดินทัพทางไกลยังเป็นบทเรียนเกี่ยวกับภาวะผู้นำ การตัดสินใจภายใต้ข้อจำกัด และการยืนหยัดเพื่อเป้าหมายที่มีความหมายต่อส่วนรวม เพราะประวัติศาสตร์มิได้สอนเพียงว่าใครเป็นผู้ชนะ แต่ช่วยให้เราเข้าใจว่ามนุษย์สามารถก้าวผ่านวิกฤตและสร้างความหวังขึ้นมาใหม่ได้อย่างไร ดังนั้น คุณค่าที่แท้จริงของเหตุการณ์นี้จึงอยู่ที่การเปลี่ยนความยากลำบากให้เป็นบทเรียน เปลี่ยนความสูญเสียให้เป็นพลัง และรักษาความหวังไว้เพื่อสร้างเส้นทางสู่อนาคตที่ดีกว่า
สำหรับประเทศไทย ดิฉันเห็นว่า การกอบกู้เอกราชของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชภายหลังการเสียกรุงศรีอยุธยา พ.ศ. 2310 เป็นเหตุการณ์ที่สะท้อนจิตวิญญาณของการเดินทัพทางไกลได้อย่างชัดเจน
ภายหลังกรุงศรีอยุธยาแตก บ้านเมืองตกอยู่ในภาวะแตกแยก อำนาจส่วนกลางล่มสลาย ประชาชนได้รับความเดือดร้อน และอนาคตของแผ่นดินเต็มไปด้วยความไม่แน่นอน ในช่วงเวลาที่ดูเหมือนว่ารัฐและระเบียบเดิมได้พังทลายลงแล้ว สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชซึ่งตอนนั้นยังเป็นแม่ทัพไทยเชื้อสายจีนคนหนึ่ง ได้รวบรวมกำลังพล นำทัพฝ่าวงล้อมออกจากกรุงศรีอยุธยา มุ่งไปทางตะวันออก และกลับมารวบรวมกำลังเพื่อกอบกู้เอกราช ก่อนสถาปนากรุงธนบุรีเป็นราชธานีแห่งใหม่ ในภาวะที่ยากลำบาก ทั้งกำลังคน อาวุธ อาหาร ที่พัก ล้วนขาดแคลนอย่างหนัก
สิ่งที่ทำให้เหตุการณ์นี้มีความหมายอย่างยิ่ง มิใช่เพียงความสำเร็จทางการทหาร แต่คือการไม่ปล่อยให้ความพ่ายแพ้ของบ้านเมืองกลายเป็นจุดสิ้นสุดของความหวัง การตัดสินใจเดินหน้าท่ามกลางความสูญเสียแสดงให้เห็นว่า แม้ศูนย์กลางอำนาจจะล่มสลาย แต่ความพยายามที่จะฟื้นฟูบ้านเมืองยังสามารถดำเนินต่อไปได้
บทเรียนสำคัญจากพระเจ้าตากสินมหาราช คือ เมื่อแผ่นดินเผชิญวิกฤต สิ่งที่จำเป็นไม่ใช่เพียงกำลังในการต่อสู้ แต่คือความกล้าของใครสักคนที่จะเริ่มต้นใหม่ ความอดทนต่อความยากลำบาก และความมุ่งมั่นที่จะเปลี่ยนความพ่ายแพ้ให้เป็นโอกาสในการฟื้นฟูประเทศ เหตุการณ์นี้จึงมีความคล้ายคลึงกับการเดินทัพทางไกลของจีนในแง่ของการยืนหยัดผ่านวิกฤต การรักษาเป้าหมาย และการสร้างเส้นทางใหม่จากสถานการณ์ที่เสียเปรียบ แม้ทั้งสองเหตุการณ์จะมีบริบท จุดมุ่งหมาย และผลลัพธ์ทางประวัติศาสตร์ที่แตกต่างกันก็ตาม
สำหรับดิฉัน การเดินทัพทางไกลของจีนและการกอบกู้เอกราชของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช สอนให้เห็นว่า ความยิ่งใหญ่ของประวัติศาสตร์มิได้อยู่ที่การไม่เคยพ่ายแพ้ แต่อยู่ที่การไม่ปล่อยให้ความพ่ายแพ้เป็นจุดสิ้นสุดของความพยายาม เมื่อแผ่นดินสูญเสีย เมื่อผู้คนต้องเผชิญกับความยากลำบาก และเมื่ออนาคตดูเหมือนจะมืดมน สิ่งที่ทำให้ผู้คนก้าวต่อไปได้ คือความเชื่อมั่นว่าความพยายามของตนยังมีความหมาย และการต่อสู้ในวันนี้อาจเป็นจุดเริ่มต้นของวันพรุ่งนี้ที่ดีกว่า
ในฐานะอาจารย์และนักวิชาการในประเทศไทย จิตวิญญาณแห่งการเดินทัพทางไกลมีคุณค่าสากลอย่างน้อย 4 ประการ ความมุ่งมั่นและไม่ยอมแพ้ต่ออุปสรรค — การตระหนักว่าความล้มเหลวหรือความสูญเสียในวันนี้ ไม่จำเป็นต้องกำหนดอนาคตทั้งหมดของเรา หากยังมีความพยายามและหนทางให้ก้าวต่อไป ความเสียสละเพื่อส่วนรวม — การมองเป้าหมายที่ยิ่งใหญ่กว่าผลประโยชน์ส่วนตน ไม่ว่าจะเป็นการรักษาเอกราช การปกป้องชุมชน หรือการสร้างอนาคตที่ดีกว่าให้คนรุ่นต่อไป ความสามัคคีและความเชื่อมั่นร่วมกัน — การเข้าใจว่าการผ่านวิกฤตที่ใหญ่เกินกว่าคนคนเดียวจะรับมือได้ จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือ ความไว้วางใจ และความรับผิดชอบต่อกัน ความกล้าที่จะเริ่มต้นใหม่ — การยอมรับว่าบางครั้งเส้นทางเดิมอาจไม่สามารถเดินต่อไปได้ แต่ความสูญเสียไม่จำเป็นต้องหมายถึงจุดจบ หากเราสามารถเรียนรู้ ปรับตัว และสร้างเส้นทางใหม่ขึ้นมาได้ คุณค่าเหล่านี้สามารถประยุกต์ใช้ได้กับทุกวัฒนธรรม ทั้งในด้านการศึกษา การทำงาน และการพัฒนาสังคม โดยเฉพาะการสร้างคนให้มีความเข้มแข็งทางความคิด มีจิตสำนึกต่อส่วนรวม และสามารถรับมือกับความเปลี่ยนแปลงได้อย่างมีวิจารณญาณ