ปักกิ่ง, 17 พ.ค. (ซินหัว) -- ผลการศึกษาฉบับใหม่พบว่าสภาพภูมิอากาศที่อุ่นขึ้นกำลังส่งผลให้ปริมาณออกซิเจนในแม่น้ำทั่วโลกลดลงอย่างต่อเนื่องและเป็นวงกว้าง ส่งผลให้ระบบนิเวศน้ำจืดตกอยู่ในภาวะเสี่ยง

ผลการศึกษาดังกล่าวเผยแพร่ผ่านวารสารไซเอนซ์ แอดวานซ์ (Science Advances) จัดทำขึ้นโดยคณะวิจัยที่นำโดยเหล่านักวิจัยจากสถาบันภูมิศาสตร์และทะเลสาบวิทยาแห่งหนานจิง สังกัดสถาบันบัณฑิตวิทยาศาสตร์จีน (NIGLAS)

คณะวิจัยได้วิเคราะห์ข้อมูลย้อนหลังเกือบ 40 ปีจากช่วงลำน้ำกว่า 21,000 แห่งทั่วโลก โดยใช้ระบบการเรียนรู้ของเครื่องจักรขั้นสูง (Machine Learning) เพื่อติดตามการเปลี่ยนแปลงของระดับออกซิเจนระหว่างปี 1985-2023 และผลลัพธ์ที่ได้นั้นน่ากังวลอย่างยิ่ง โดยเฉลี่ยแล้วแม่น้ำต่างๆ กำลังสูญเสียออกซิเจนในอัตรา 0.045 มิลลิกรัมต่อลิตรในทุกๆ ทศวรรษ และพบว่าแม่น้ำที่ทำการศึกษาเกือบร้อยละ 80 มีสัญญาณของการลดลงของออกซิเจน

แม้ก่อนหน้านี้จะมีการคาดการณ์ว่าแม่น้ำในแถบละติจูดสูงจะได้รับผลกระทบรุนแรงที่สุด จากการที่ภูมิอากาศอุ่นขึ้นอย่างมาก แต่ผลการศึกษากลับพบสิ่งตรงกันข้าม โดยแม่น้ำในเขตร้อนซึ่งตั้งอยู่ระหว่างละติจูด 20 องศาใต้ถึง 20 องศาเหนือ รวมถึงแม่น้ำหลายสายในประเทศอินเดียกำลังได้รับผลกระทบหนักที่สุด เนื่องจากแม่น้ำในเขตร้อนมีระดับออกซิเจนต่ำเป็นทุนเดิม และในปัจจุบันกำลังสูญเสียออกซิเจนไปอย่างรวดเร็วยิ่งขึ้น ส่งผลให้เสี่ยงต่อการเกิดภาวะออกซิเจนต่ำขั้นวิกฤต ซึ่งอาจทำให้ปลาและสิ่งมีชีวิตในน้ำอื่นๆ ล้มตายได้

นักวิจัยพบว่า ความสามารถในการละลายของออกซิเจนที่ลดลงอันเนื่องมาจากสภาพภูมิอากาศเป็นสาเหตุหลักคิดเป็นเกือบร้อยละ 63 ของการสูญเสียออกซิเจนทั้งหมด เนื่องจากน้ำที่อุ่นขึ้นจะไม่สามารถกักเก็บออกซิเจนได้มากเท่ากับน้ำเย็น ขณะการเปลี่ยนแปลงของกระบวนการเมตาบอลิซึมในระบบนิเวศ ซึ่งสะท้อนผ่านอุณหภูมิ แสง และการไหลของน้ำ คิดเป็นอีกร้อยละ 12 ของการลดลงดังกล่าว

ผลการศึกษาระบุว่า คลื่นความร้อนก็มีบทบาทสำคัญ โดยปรากฏการณ์ความร้อนสุดขั้วเป็นสาเหตุของภาวะออกซิเจนลดลงในแม่น้ำทั่วโลกเกือบร้อยละ 23 ซึ่งทำให้กระบวนการสูญเสียออกซิเจนเร็วขึ้นอีก 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตรต่อทศวรรษ เมื่อเทียบกับสภาวะปกติ

นอกจากนี้ อัตราการไหลของน้ำที่ต่ำมากและสูงมากสามารถช่วยชะลอภาวะออกซิเจนลดลงได้บางส่วน โดยสภาวะน้ำไหลช้าช่วยลดอัตราการสูญเสียออกซิเจนลงราวร้อยละ 19 เมื่อเทียบกับสภาวะปกติ ส่วนสภาวะน้ำไหลแรงช่วยลดอัตราดังกล่าวลงร้อยละ 7

คณะนักวิจัยเตือนว่า ระดับออกซิเจนที่ลดลงได้คุกคามความหลากหลายทางชีวภาพของแม่น้ำ เนื่องจากปลาและสิ่งมีชีวิตอื่นๆ ต้องดิ้นรนเพื่อความอยู่รอดในน้ำที่ขาดแคลนออกซิเจน พร้อมกันนี้ยังได้เรียกร้องให้ผู้กำหนดนโยบายเร่งดำเนินการ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในภูมิภาคเขตร้อน ซึ่งจำเป็นต้องมีกลยุทธ์ที่มีประสิทธิภาพมากที่สุดในการต่อสู้กับวิกฤตการณ์ออกซิเจนลดลง